Pandemiczne i postpandemiczne światy dzieci. Ujęcie interdyscyplinarne

W czasie pandemii czas pracy i czas wolny mieszały się, przestrzeń domowa stała się miejscem czynności zarezerwowanych wcześniej dla sfery publicznej: pracy zawodowej, życia kulturalnego czy opieki zdrowotnej. Pandemia zatarła również, w pewnym sensie, granicę między dziećmi a dorosłymi. Dzieci nie mogły swobodnie wykonywać swojej „pracy”, jaką jest zabawa. Dorośli zostali sprowadzeni do roli przypisywanej dzieciom: osób zależnych, takich, którym się wydaje polecenia, często bezradnych.

Książka ma na celu przybliżenie i opisanie tego niezwykłego doświadczenia, jakim była pandemia COVID-19; doświadczenia, w którym zostały zawieszone wcześniejsze (i powstały nowe) zwyczaje, hierarchie, sposoby działania.

Przypatrując się temu czasowi, w centrum uwagi stawiamy dziecko i jego świat. Przedstawione tu teksty udowadniają, że bliższe przyjrzenie się pandemicznym światom dzieci pokaże różnorodność doświadczeń, a także sposobów, w jakie dzieci radziły sobie z pandemią i opowiadały o niej.

Seria: Dzieci / granice / etnografie

Rok wydania 2026

Wydanie pierwsze

Format 130 x 208 mm

Liczba stron: t. 1 – 282; t. 2 – 72

Kolorowe ilustracje w obu tomach

Oprawa broszurowa

ISBN 978-83-67557-40-5 (t. 1 i 2)

ISBN 978-83-67557-38-2 (t. 1)

ISBN 978-83-67557-39-9 (t. 2)

e-ISBN 978-83-67557-41-2 (t. 1 i 2)

Cena 46 zł (t. 1 i 2)

Projekt okładki i stron tytułowych Magdalena Radkowska-Walkowicz

Na okładce wykorzystano ilustrację autorstwa Witolda Walkowicza z 2020 r.

Spis treści (t. 1)

7 Pandemiczne i postpandemiczne światy dzieci. Wstęp (Ewa Maciejewska-Mroczek, Celina Kamecka-Antczak)

25 „Będą rosły ładniej listki”. Dziecięce wizje przyszłości w czasie pandemii (Magdalena Radkowska-Walkowicz)

43 Przestrzeń a dzieci z doświadczeniem migracyjnym w czasie pandemii. Przykład Warszawy (Anzhela Popyk)

73 Dziecięce doświadczenia kulinarne z podróży wakacyjnych w czasach pandemii (Karolina Buczkowska-Gołąbek)

103 Dlaczego w studiach nad dzieciństwem wciąż brakuje reprezentacji dzieci z niepełnosprawnością intelektualną? Refleksja po realizacji projektu „Pandemiczne i postpandemiczne światy dzieci” (Celina Kamecka-Antczak)

124 Usłyszeć doświadczenie pandemii. O społecznych antycypacjach dzieci(Arkadiusz Gut)

157 Koronawirus i dziecięca sprawczość w pandemicznej i postpandemicznej literaturze dla dzieci (Krzysztof Rybak)

181 Między izolacją a relacyjnością. Serial Lockdown jako narracja o młodzieży w czasach COVID-19 (Justyna Deszcz-Tryhubczak)

197 Już nie otwieramy (Beata Potocka)

207 Przedszkole w kryzysie pandemicznym. Refleksje z praktyki i badań nauczycielskich prowadzonych w projekcie „Zbadajmy się razem” (Beata Gutowska, Patrycja Brożek-Urban)

230 „Jak sobie pomyślę, to jakiś kosmos przeżyliśmy. Ale przeżyliśmy”. O sojuszu edukacyjnym w czasie pandemii (Ewa Maciejewska-Mroczek)

259 Porady i wnioski dzieci (na podstawie doświadczeń z pandemii COVID-19) (opracowanie Celina Kamecka-Antczak, Ewa Maciejewska-Mroczek)

264 Noty o autorkach i autorach

268 Podziękowania

269 Indeks osób

Wstęp

(fragmenty)

Kryzys pandemiczny od początku spotkał się z zainteresowaniem badaczek i badaczy prowadzących empiryczne badania społeczne. Początkowo wyrażało się to w rozproszonych, dostępnych ad hoc publikacjach internetowych, blogach; z czasem pojawiły się pierwsze raporty, również dostępne online. Na publikacje naukowe trzeba było, rzecz jasna, poczekać. To, jak nauki społeczne odniosły się do pandemii, a także różnorodność perspektyw i zmienność ich w czasie zasługują na oddzielną, pogłębioną analizę. Warto też zauważyć, że również w naukach zajmujących się sprawami dzieci i dzieciństwa już od początku podejmowano działania badawcze, analityczne i publikacyjne. […]

Ówczesny sposób myślenia i pisania o dzieciach i pandemii dobrze oddaje fragment dokumentu opublikowanego przez ONZ: „Dzieci nie są twarzą tej pandemii. Ale jest ryzyko, że będą jej największymi ofiarami”. We wczesnych publikacjach na temat dzieci i pandemii często odnajdujemy kryzysowy, alarmujący ton; był on uzasadniony w kontekście powszechnej wówczas niepewności. Kładziono w nich akcent na natychmiastowe, negatywne skutki pandemii, takie jak pogorszenie zdrowia psychicznego dzieci, izolacja, trudności w edukacji. Mogło to wynikać z pilności tematu i z konieczności raportowania na bieżąco, w czasie, gdy kryzys się rozwijał (. Istotnym tematem był dobrostan dzieci i to, jak nań wpływa zdalne nauczanie. W Polsce również szybko podjęto prace nad raportami na temat sytuacji dzieci w pandemii, dotyczącymi dobrostanu psychicznego czy sytuacji edukacyjnej. […]

Celem tej książki jest przyjrzenie się lokalnym, szczegółowym zagadnieniom, które, mamy nadzieję, wniosą wkład w budowanie całościowego, wielowymiarowego obrazu pandemii. […]

Tym, co spaja ten […] tom, jest, co oczywiste, temat: doświadczenia dzieci w pandemii i tuż po niej. Z naszej perspektywy warto spojrzeć na pandemię nie tylko jak na zjawisko związane z epidemią. Jest ona bowiem doświadczeniem wielowymiarowym, a do jej zrozumienia niezbędne są również perspektywy relacyjne i strukturalne. W ten sposób można dostrzec istotne aspekty takich obszarów życia społecznego, jak opieka, edukacja, relacje rodzinne czy rówieśnicze. Różnorodność zbioru, łączącego perspektywy i metodologie między innymi antropologii, socjologii, pedagogiki, kognitywistyki, badań nad kulturą, pozwala na stworzenie pełniejszego obrazu tego doświadczenia. Zależało nam na tym, by książka powstała na podstawie badań pokazujących poszanowanie podmiotowości dzieci. Te założenia, stojące u podstaw naszej pracy, wiążą się z celem, jakim jest przyczynienie się do rozwoju nowych studiów nad dzieciństwem w lokalnym, polskim kontekście.

Celina Kamecka-Antczak Ewa Maciejewska-Mroczek

Pandemiczne i postpandemiczne światy dzieci. Ujęcie interdyscyplinarne.

Książka dla dzieci, t. 2

Spis treści (t. 2)

5 Wstęp

10 „Będą rosły ładniej listki”. Dziecięce wizje przyszłości w czasie pandemii

15 Przestrzeń a dzieci z doświadczeniem migracyjnym w czasie pandemii. Przykład Warszawy

20 Dziecięce doświadczenia kulinarne z podróży wakacyjnych w czasach pandemii

25 Dlaczego w studiach nad dzieciństwem wciąż brakuje reprezentacji dzieci z niepełnosprawnością intelektualną? Refleksja po realizacji projektu „Pandemiczne i postpandemiczne światy dzieci”

30 Usłyszeć doświadczenie pandemii. O społecznych antycypacjach dzieci

34 Koronawirus i dziecięca sprawczość w pandemicznej i postpandemicznej literaturze dla dzieci

40 Między izolacją a relacyjnością —Serial Lockdown jako narracja o młodzieży w czasach COVID-19

45 Już nie otwieramy

50 Przedszkole w kryzysie pandemicznym. Refleksje z praktyki i badań nauczycielskich prowadzonych w projekcie „Zbadajmy się razem”

56 „Jak sobie pomyślę, to jakiś kosmos przeżyliśmy. Ale przeżyliśmy”. O sojuszu edukacyjnym w czasie pandemii

61 Porady dzieci na wypadek pandemii

Fragment

Kiedy wybuchła pandemia koronawirusa, świat bardzo się zmienił. Wiele osób musiało zostać w domach. Nie można było chodzić do szkoły, na place zabaw ani spotykać się z rodziną i przyjaciółmi.

Dorośli często myślą, że wiedzą wszystko najlepiej. Ale pandemia pokazała, że nawet oni muszą się czasem uczyć od nowa. Wszyscy — dzieci i dorośli — musieli się nauczyć nowych zasad. Ta książka łączy różne punkty widzenia. Pokazuje nie tylko, co czuły dzieci, ale też co przeżywali dorośli, którzy im pomagali. Dzięki temu lepiej rozumiemy dziecięce światy.

Choć pandemia już się skończyła, warto o niej pamiętać. Ta książka pomaga zrozumieć, co się wtedy działo, i może pomóc, jeśli coś podobnego wydarzy się kiedyś znowu.